به اين اعتبار كه سورهء جمعه سال‌ها پس از هجرت فرود آمد و بلكه از آخرين سوره‌هاى قرآن است كه نازل شد . « 1 » امّا اين ترديد بىمورد است ، زيرا سورهء جمعه نظر به تشريع نماز جمعه ندارد ، بلكه از لزوم سعى براى شركت در نماز جمعه‌اى سخن مىگويد كه اقامه مىشود . بنابراين ممكن است ، نماز جمعه پيش از اين تشريع شده باشد ، امّا برخى از مسلمانان براى شركت در آن ، سستى و سهل انگارى مىكردند . از اين رو اين سوره مباركه نازل شد تا آنان براى حضور در اين مراسم مهم برانگيزد . شايد همين سهل‌انگاران و كاهلان بودند كه رسول اكرم ( ص ) آنان را تهديد كرد كه اگر به ترك نماز جمعه ادامه دهند ، خانه‌هايشان را آتش خواهد زد . « 2 » اين اشكال هم كه اگر پيامبر اكرم ( ص ) نماز جمعه را در قباء خوانده باشد ، بدان معنى است كه آن را در سفر اقامه كرده است ؛ اشكال بىموردى است ، زيرا احتمال مىرود رسول خدا ( ص ) در قباء نيّت اقامه كرد تا على ( ع ) و همراهان او برسند . چه حضرت مىدانست كه آمدنشان بيش از ده روز طول خواهد كشيد . چنان كه گفته‌اند : رسول اكرم ( ص ) پانزده روز در قباء بود . « 3 » همچنان كه احتمال مىرود در آن روزگار محله قباء يكى از محله‌هاى مدينه محسوب مىشد . بدين ترتيب هر كس به قباء مىرسيد ، چنان بود كه به مدينه رسيده است . 2 . ورود پيامبر ( ص ) به مدينه پس از پانزده روز توقّف در قباء « 4 » رسول خدا ( ص ) آهنگ يثرب كرد .

--> ( 1 ) . الاتقان فى علوم القرآن ، 1 / 11 ، 11 - 13 . ( 2 ) . در اين باره به كتب تاريخ و حديث مراجعه كنيد . ( 3 ) . بحار الانوار ، 19 / 106 ؛ سيره حلبى ، 2 / 55 . ( 4 ) . بحار الانوار ، 19 / 106 ؛ سيره حلبى ، 2 / 55 .